---

Powstanie Wielkopolskie miało miejsce w latach 1918 - 1919 r. Była to walka Polaków o powrót ziem zaboru pruskiego do Polski. Rozpoczęta 27.12.1918 r. w Poznaniu objęło wiele miast Wielkopolski. Zakończyła się 16 lutego 1919 r. rozejmem w Trewirze i przyłączeniem wyzwolonych terenów do Polski. Potwierdzenie tej decyzji nastąpiło podczas konferencji pokojowej w Wersalu. W dziejach Polski jest to jedyne duże powstanie, które zakończyło się sukcesem.

Był to sukces, który od czasu rozbioru Rzeczpospolitej nie miał miejsca. Nie był to sukces przypadkowy, tylko konsekwentna praca w dążeniu do zwycięstwa. Oczywiście nie doszło by do niego gdyby nie wybuch I Wojny Światowej i podziału zaborców na dwa obozy. Jednak największą zasługę ma ludność Wielkopolski a zwłaszcza Poznania.

Naczelna Rada Ludowa (NRL) był to organ, który powstał jeszcze przed powstaniem wielkopolskim. Organizował ludność, lecz bez określonego terytorium działania. Szczególną zasługą NRL było zorganizowanie ludności polskiej jako siły zbrojnej i cywilnej. W tym większa to zasługa iż w tym czasie Polacy nie mogli się organizować pod pieczą Państwa Polskiego. Dlatego zaczęli działać podstępem. Słabnące siły niemieckie w rejencji poznańskiej, spowodowały podjecie działań przez władze w Berlinie. Podjęli oni próbę zorganizowania nowych zgrupowań na wschodnich rubieżach Rzeszy. W rejencji poznańskiej wykorzystali to Polacy, którzy sami zgłaszali się w dużej liczbie, a natomiast ludność niemiecka w znacząco mniejszej.

Kolejni nowi przyjmowani byli głównie przez Polaków co dawało możliwość dyplomatycznego odrzucania osób pochodzenia niemieckiego. Taką sytuację przedstawił w swojej książce Ryszard Zieliński, gdzie oceniający przyjęcie Niemca powiedzieli tak: "Formujemy poznańskie bataliony Straży Bezpieczeństwa, nie mamy zatem upoważnienia do przyjmowania nikogo spoza Poznania..."( R. Zieliński, Powstanie Wielkopolskie 1918 1919, s.14.) Oczywiście nie mogli oni działać zbyt ostentacyjnie, gdyż "Polskie kompanie rosły (...) w błyskawicznym tempie, niemieckie nie. Aby zaś sprawa nie wyglądała rażąco, z Polaków o niemieckim brzmieniu nazwiska formował Paluch osobne kompanie..."(op. cit., s.14.).

Działalność na płaszczyźnie formowania zgrupowań wojskowych niebyła jedynym, ale jednak najbardziej ze znaczących, które przyniosło po wybuch powstania wielkie plusy. Dzień przed wybuchem powstania do Poznania przybył Ignacy Paderewski. Przybycie było pod wielkim znakiem "?". Ponieważ władze niemieckie nie chciały się zgodzić na to aby podróż jego z Gdańska do Warszawy przebiegała przez Poznań. Powodem była obawa władz niemieckich, które widziały rosnące zagrożenie straty ziemi wielkopolskiej na rzecz Polski.

27 grudnia 1918 r. po południu dochodzi w Poznaniu do strzelaniny koło Prezydium Policji mieszczącej się w budynku Teatru Miejskiego i Hotelu bazar. Poległ Franciszek Ratajczak w walkach o Prezydium Policji. Powstanie wybucha również poza Poznaniem. Wyzwolono: Szamotuły, Środę Wlkp., Pniewy, Opalenicę, Buk, Trzemeszno, Wrześnię i Gniezno. Polacy opanowują Dworzec Główny w Poznaniu, Pocztę Główną i część fortyfikacji miejskich. Był to początek zwycięskich walk Armii Wielkopolskiej.

Armia Wielkopolska, która liczyła w sumie 75 tys. żołnierzy w porównaniu do I Brygady Józefa Piłsudskiego liczącej 5 tys. była znaczącą siłą. Dowódcami Armii byli kpt. Stanisław Taczak, który sprawował swą funkcje jako dowódca tymczasowy od 28 XII 1918 r. do 8 I 1919 r. Następcą był gen. Józef Dowbór - Mościcki, który pełnił funkcje do 28 sierpnia 1919 r. kiedy to Armia Wielkopolska została włączona w struktury Wojska Polskiego. Znaczącymi zwycięskimi bitwami, które można wymienić m.in. 8 I 1919r. pod Śleszynem; 11 I 1919r. Pod Zbąszyniem, Szubinem; 3 II 1919r. Pod Kcynią.

Powstanie Wielkopolskie to nie tylko walka na polu militarnym. Walka toczyła się także na polu dyplomatycznym. NRL 14 I 1919 r. wystąpiła do Romana Dmowskiego o pomoc w zawarciu rozejmu. Powstańcy upatrywali w nim nadzieje, jako przedstawiciela Polski na konferencji pokojowej w Paryżu. "Wielkopolska zastanie włączona w granice Rzeczpospolitej" 29 I 1919 r. Roman Dmowski wygłosił na posiedzeniu Najwyższej Rady Państw Koalicyjnych przemówienie, w którym uzasadnił prawa Polski do ziem Zaboru Pruskiego.

16 lutego 1919 roku w Trewirze został przedłużony rozejm między państwami Ententy a Niemcami, który objął również front wielkopolski. Jednocześnie Armia Wielkopolska została uznana za wojsko sprzymierzone. Wcześniejszy układ nie obejmował wielkopolski w układzie rozejmu. Potwierdzenie sukcesu Powstania Wielkopolskiego był podpisany 28 VI 1919 r. Traktat Wersalski przez Ignacego Paderewskiego i Romana Dmowskiego, gdzie zostały ustalone granice zachodniej Polski, w skład której weszła ziemia wielkopolska.

Na koniec trzeba powiedzieć szkoda, że tak mało pisze się i mówi o tym powstaniu, a przecież był to zryw zwycięski i tak znaczący dla dopiero co tworzącego się, po latach niewoli - nowego organizmu państwowego.