Bereza Kartuska
Od 1934 r. stosowano w walce z opozycją przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 17 czerwca 1934 r. (Dz. U. RP 1934, nr 50, poz. 473) w sprawie osób zagrażających bezpieczeństwu, spokojowi i porządkowi publicznemu. Utworzono w Berezie Kartuskiej obóz koncentracyjny, nazywany oficjalnie Miejscem Odosobnienia (MO). Zamykano w nim bez sądu „osoby zagrażające bezpieczeństwu, spokojowi i porządkowi publicznemu" na podstawie decyzji władz administracyjnych art. 1 i 2.
Pismem z 12 lutego 1937 r. MSW zwróciło się go urzędów wojewódzkich, jak oceniają „skuteczność stosowania nadzwyczajnego środka – izolowania w Miejscu Odosobnienia w Berezie Kartuskiej elementów zagrażających bezpieczeństwu i spokojowi publicznemu”. MSW informowało również , że w okresie od powstania obozu to jest do 16-07-1934 do lutego 1937 osadzono w nim 832 osoby.
Obóz w Berezie miał być tylko jednym z wielu. W 1935 r. MSW opracowało plany utworzenia w całym kraju obozów dla internowanych. W każdym województwie miał znajdować się obóz. MSW 3-09-1935 r. zwróciło się do wojewodów z poleceniem „wydania zarządzenia wyszukania na swoim względnie sąsiednim terenie w porozumieniu z właściwym wojewoda odpowiedniego pomieszczenia, przewidzianego pod przyszły prowizoryczny wojewódzki obóz dla internowanych. Pobyt internowanych w nim trwać będzie około 3 – 4 miesięcy, to jest do czasu wybudowania obozu centralnego”. Pomimo przygotowań we wszystkich województwach projekt nie został zrealizowany.
W połowie 1939 r. MSW opracowało nowa koncepcję, zatwierdzona przez premiera F. Sławoj-Składkowskiego, utworzenia jednego wielkiego obozu dla całego kraju. W tym celu postanowiono zbudować w Berezie Kartuskiej 64 baraki dla pomieszczenia 16 tys. osób. MSW zwróciło się w związku z tym do Dyrekcji Naczelnej Lasów Państwowych w ministerstwie rolnictwa i reform Rolnych o dostarczenie niezbędnego drewna budowlanego. Do wybuchu wojny władze nie zdążyły i tego planu zrealizować.
Pierwszymi osadzonym byli działacze ONR. W nocy 6/7 lipca przywieziono do Berezy Zygmunta Dziarmagę, Władysława Chackiewicza, Jana Jodzewicza, Edwarda Kemnitza, Bolesława Piaseckiego, Mieczysława Prószyńskiego, Henryka Rossmana, Włodzimierza Sznarbachowskiego i Bolesława Świderskiego.
opr. Rafał Sierchuła